Balumama Maharaj History | “बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं!” या जयघोषाने केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर कर्नाटकचा सीमाभागही दुमदुमून जातो. हातात काठी, अंगात शर्ट, धोतर, खांद्यावर घोंगडी आणि डोक्याला फेटा अशा साध्या वेशात राहून जनसेवा करणारे संत बाळूमामा आजही लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान आहेत. बाळूमामांनी आपले संपूर्ण आयुष्य गोरगरिबांच्या सेवेसाठी आणि अध्यात्माच्या प्रसारासाठी वेचले. पण, मामांचे मूळ गाव कोणते आणि त्यांचे कार्य नेमके काय होते, हे जाणून घेणे रंजक ठरेल.
मेंढपाळ कुटुंबात जन्म आणि ‘मामा’ नावाचा प्रवास
बाळूमामांचा जन्म ३ ऑक्टोबर १८९२ रोजी बेळगाव जिल्ह्यातील (तत्कालीन मुंबई प्रांत, सध्या कर्नाटक) चिक्कोडी तालुक्यातील अक्कोळ या गावी झाला. त्यांचे मूळ नाव ‘बालप्पा’ होते. मायाप्पा आणि सत्यव्वा या धनगर दांपत्याच्या पोटी त्यांचा जन्म झाला. मामा लहानपणी आपल्या बहिणीकडे राहायचे. बहिणीची मुले त्यांना ‘मामा’ म्हणत असत, आणि तिथूनच पुढे गावोगावी फिरताना सर्व भक्त त्यांना प्रेमाने ‘बाळूमामा’ म्हणून ओळखू लागले.
बकऱ्यांचा कळप आणि लोककल्याणाचे कार्य
बाळूमामांचा पेहराव अत्यंत साधा, अस्सल कोल्हापुरी थाटाचा होता. ते बकऱ्यांचा कळप घेऊन महाराष्ट्र आणि कर्नाटकच्या कानाकोपऱ्यात फिरत असत. त्यांच्यासोबत असलेल्या बकऱ्या जिथे बसत, तिथली जमीन सुजलाम सुफलाम होत असे, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. मामा केवळ बकऱ्या चारत नव्हते, तर गावोगावी फिरून ते लोकांना धर्माचरणाचा आणि न्यायाचा उपदेश करत. विशेष म्हणजे, मामा कधी कधी लोकांना शिव्या द्यायचे, पण त्यांचे भक्त त्या शिव्यांकडे राग म्हणून न पाहता एक आशीर्वाद म्हणून पाहायचे.
हे पण वाचा: केदारनाथमधील शिवलिंगाचा आकार त्रिकोणी का? जाणून घ्या यामागची पौराणिक कथा आणि ‘पंच केदार’चे रहस्य
भंडारा उत्सवाची परंपरा
गोरगरिबांनी कधीही उपाशी राहू नये, असा मामांचा ध्यास होता. याच विचारातून त्यांनी १९३२ सालापासून ‘भंडारा उत्सव’ (Bhandara Utsav) सुरू केला. या उत्सवात समाजातील प्रत्येक स्तरातील माणूस एकत्र येऊन पोटभर जेवण करतो. आजही आदमापूरसह अनेक ठिकाणी ही परंपरा मोठ्या उत्साहात पाळली जाते. मामांची पंचमहाभूतांवर सत्ता होती, असे मानले जाते, तरीही त्यांनी कधीही प्रसिद्धीची हाव धरली नाही.
हे पण वाचा: सावधान! सूर्य मावळताच माणसं बनतात दगड? | ‘या’ शापित मंदिराचं भयाण वास्तव…
आदमापूर: भक्तांचे पंढरपूर
कोल्हापूर जिल्ह्यातील आदमापूर येथे बाळूमामांचे भव्य समाधी (Balumama Samadhi) मंदिर आहे. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे येणाऱ्या कोणत्याही भक्ताकडे कधीही देणगी मागितली जात नाही. भाविक आपल्या इच्छेनुसार जे अर्पण करतील, त्याचा स्वीकार केला जातो. मंदिराच्या गाभाऱ्यात मामांच्या मूर्ती शेजारी सद्गुरू मुळे महाराज आणि विठ्ठल-रखूमाईच्या मूर्ती आहेत. दररोज हजारो भक्त या ठिकाणी दर्शनासाठी आणि मामांच्या चरणी लीन होण्यासाठी गर्दी करतात.
माणसं घडवणारा मार्ग
बाळूमामांच्या सानिध्यात आल्यावर अनेक व्यसनी आणि वाट चुकलेली माणसे सुधारली आहेत. आजही मामांच्या बकऱ्यांचे अनेक कळप फिरतीवर असतात. हे कळप जेव्हा एखाद्या गावात येतात, तेव्हा लोक त्यांची मनोभावे सेवा करतात. ही सेवा म्हणजे प्रत्यक्ष बाळूमामांची सेवा आहे, अशी लोकांची भावना असते. समाजातील अंधश्रद्धा दूर करून, लोकांना सन्मार्गावर आणण्याचे मोठे कार्य बाळूमामांनी त्यांच्या जीवनकाळात केले.
थोडक्यात सांगायचे तर, बाळूमामा हे केवळ एक संत नव्हते, तर ते एका मोठ्या सामाजिक आणि आध्यात्मिक क्रांतीचे प्रतीक होते. आजही त्यांच्या समाधीचे दर्शन घेतल्यावर भक्तांना एक वेगळीच शांती आणि ऊर्जा मिळते. “बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं!” हा मंत्र आजही लाखो घरांमध्ये घुमत असून मामांचा वारसा त्यांचे भक्त मोठ्या निष्ठेने पुढे चालवत आहेत!…
